Manastir Nikolje

0
1205

„Ne zna se čija je zadužbina, i po
pripovijedanju nikad se u njemu vatra
nije gasila (t.j. nije bivao pust),
i u stara vremena živelo je u njemu
oko trista kaluđera…”
Vuk Stefanović Karadžić,
„Danica” 1826.

Isceljenja pod Kablarom

Crkva manastira Nikolje pored Zapadne Morave uglavnom se pominje kao najstarija od svih verskih objekata podignutih u Ovčarsko – kablarskoj klisuri. Postoji verovatnoća da nije prva građena ali je jedina opstala u izvornom srednjevekovnom obliku za razliku od ostalih u Klisuri koje su tokom istorije srušene do temelja ili su bile značajnije oštećene, a prilikom njihove obnove nije praćen početni arhitektonski stil zbog čega su mnoge promenile prvobitni izgled.
O autentičnosti nikoljske crkve najbolje svedoči Vuk Karadžić koji je boraveći u Nikolju 1820. godine zabeležio da se vatra u njemu nikad nije gasila, a manastir nikad nije bio pust.
– Po arhitekturi, crkva pod Kablarom posvećena Svetom ocu Nikolaju (6./19.decembar) je prosta jednobrodna građevina u obliku trolista ili grčkog krsta bez kubeta sa nekim odlikama moravske škole. Oslikana je u dva perioda. Naos je oslikan 1587. godine o čemu svedoči natpis iznad ulaznih vrata, a autor fresaka nije poznat. U prvom redu su likovi svetitelja i svetih ratnika, u gornjem slojevima su prikazi iz života Hrista i Bogorodice, odnosno prikazi velikih praznika. Ono po čemu se Nikolje izdvaja je freska u severnoj pevničkoj apsidi, u medaljonu iznad severnog severnog prozora Premudrost sazida sebi hram – Hristost Premudrost i sedam darova Duha Svetoga prikazani kao anđeli koji lebde oko Hrista. U Srbiji je ovaj motiv samo u Nikolju oslikan na ovaj način, a postoji u još tri pravoslavna hrama (Rilski manastir, Markova crkva i manastir Morača). Priprata crkve prvi put je oslikana 1637. godine, a autor fresaka je zograf Mitrofan, jedan od poznatijih slikara ikona i fresaka u Srbiji u tom periodu. Nekoliko godina ranije oslikao je manastir Blagoveštenje, takođe u Ovčar Banji, kaže Goran Nikolić iz Turističke organizacije grada Čačka.
Ikonostas je iz 1829. godine a njegovu izgradnju odobrio je Miloš Obrenović. U toku turske vladavine manastiri u Ovčarsko-kablarskoj klisuri bili su jedini centri kulture i pismenosti u ovom delu Srbije, a u Nikolju su nastale mnoge izuzetno vredne knjige. Najpoznatija i najvrednija je Nikoljsko četvorojevanđelje, knjiga koja je nastala početkom 15. veka ali više nije u posedu manastira. Druga vredna rukopisna knjiga Karansko jevanđelje, nastala 1608-09. godine zdržana je i ponos je manastirske riznice.

Prema Nikolićevim rečima, za istoriju Nikolja veoma je važan početak 19. veka i vezanost Miloša Obrenovića za ovu svetinju i monahe. Pored toga što je odobrio izradu ikonostasa, on je podigao lepi konak koji dominira portom prema Zapadnoj Moravi. To je najlepši spomenik arhitekture iz tog perioda koji je sačuvan na teritoriji grada Čačka. Miloš je manastiru Nikolje poklonio i jednu lepu vodenicu koja se nalazi na kanalu u blizini ušća reke Kamenice u Zapadnu Moravu. Vodenicom starom skoro dva veka koja je i danas u funkciji upravljaju monahinje iz Nikolja. Inače, Nikolje je kroz istoriju uvek bio muški, a od 1946. godine prvi put postaje ženski manastir.
– Miloš Obrenović je rođen u ovim krajevima, u Gornjoj Dobrinji i postoji mogućnost da su ga krstili monasi iz Nikolja. On je u monahe imao veliko poverenje, a oni veliki uticaj na njega. Posle propasti Prvog ustanka, kada je većina viđenijih vođa ustanika odlazila iz Srbije zbog straha za svoju bezbednost, Miloš je monasima iz Nikolja poverio suprugu, kneginju Ljubicu i decu na čuvanje. Tokom 1814. godine, nakon Hadži prodanove bune, turska odmazda je postajala sve jača u ovim krajevima. Ljudi su vrlo često tražili spas u zbegovima u klisuri, a sa njima i Ljubica sa decom. U toku jednog boravka u pećini na Kablaru umro je Milošev najstariji sin, petogodišnji Petar. Njegov grob, obeležen kamenom pločom nalazi se u porti manastira iza zapadnog zida crkve kraj bunara, kaže Nikolić.

Verovanje
U središtu manastirske porte nalazi se bor star preko 200 godina. Predanje kaže da je nikao na grobovima monaha i veruje se da molitva pored bora ispunjava želje. Na boru postoji mala ikona koju poljubite, poželite želju i potom tri puta obiđete oko bora uz vama blisku molitvu. Kažu, ako ste iskreni i dobronamerni, i verujući, želja će se ispuniti.

U Nikolju se čuvaju vredne relikvije, među njima i čestice mošti sv. Nikole dok su njegove mošti u sahranjene u crkvici u Bariju. U kovčežiću ispred ikonostasa čuva se deo stopala Svetog Nikodima arhiepiskopa srpskog iz 14. veka. Vernici iz ovog kraja smatraju da ove relikvije imaju isceliteljske moći i veliki broj bolesnih dolazi, celiva ih i moli se za ozdravljenje. Prema svedočenju monahinja u Nikolju su se desila brojna isceljenja, ali i čuda, a priču o tome tek ponekad i vrlo skromno podele sa posetiocima.

Senka Lučić 
Foto: S.L. / M.B.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here